Biuletyn Informacji Publicznej
Miesięcznik `Nasza Gmina`
24 sierpnia 2017
236 dzień roku
pn wt śr czw pt so nd
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      
imieniny
Bartosza, Jerzego, Maliny

Gmina Skarzysko Kościelne

 

Z naszych dziejów

Gmina Skarżysko Kościelne, choć pod względem administracyjnym jest jedną z najmłodszych w województwie (powstała z dniem 1 stycznia 1995 roku) ma niezwykle bogatą przeszłość.

Już w czasach kamienia łupanego zatrzymywali się tutaj ludzie. Archeolodzy znaleźli w miejscowościach: Skarżysko-Kamienna, Nowy Młyn, Grzybowa Góra i Marcinków ślady wielu kultur z tamtych czasów. Obszar ten nazwano rezerwatem archeologicznym „Rydno".
Pierwsze badania na tym terenie przeprowadzono w 1912 roku, następne zaś kilkakrotnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego - w latach 1921 oraz 1923-1925. W roku 1937 odkrywca kopalni hematytu i zarazem pomysłodawca nazwy „Rydno", Stefan Krakowski, rozpoczął badania archeologiczne, które po II wojnie światowej kontynuowane były w latach czterdziestych i pięćdziesiątych. Chociaż rezerwat utworzono jeszcze w 1957 roku, do rejestru zabytków wpisany został dopiero 3 listopada 1986 roku.
Podczas badań odkryto wiele krzemiennych przedmiotów wytworzonych przez ludzi kultury mustierskiej - głównie zgrzebła, rylce i narzędzia zębate. Ze względu na silne ochłodzenie klimatu, ludzie na pewien czas zniknęli z tego obszaru, a teren pokryła zmarzlina oraz tundra. Gdy klimat dostatecznie się ocieplił, w miejsce przedstawicieli kultury mustierskiej pojawiła się ludność kultury hamburskiej, trudniąca się łowiectwem i wędrująca za stadami zwierząt (głównie reniferów i jenotów). Ponieważ nie prowadzili osiadłego trybu życia, chronili się w prostych szałasach zbudowanych z lekkich żerdzi, których ślady zachowały się na terenie rezerwatu. Dalsze ocieplanie się klimatu spowodowało przesunięcie się na północ linii
lasów i tym samym dało początek napływowi nowej ludności, trudniącej się łowiectwem leśnym. Na terenie „Rydna" odkryto ślady jej działalności w postaci grotów strzał, pozostałości po obozowiskach oraz odkrywkowych kopalniach hematytu, uważanych za jedne z ważniejszych stanowisk archeologicznych w Polsce. W czasie wykopalisk natrafiono ponadto na skupiska narzędzi wykonanych z krzemienia czekoladowego.
Schyłek paleolitu nie przyniósł kresu osadnictwa na terenie „Rydna" - ślady swojej bytności na tym obszarze pozostawiły po sobie także inne, późniejsze kultury. Jedną z nich jest datowana na drugą połowę 8 tysiąclecia p.n.e. kultura komornicka, która trudniła się oprócz polowania na zwierzynę leśną, także rybołówstwem i zbieractwem. Z tego okresu zachowały się ślady pojedynczych obozowisk oraz krzemienne narzędzia o rozmiarach wyraźnie mniejszych w porównaniu z narzędziami kultur wcześniejszych. Inne znaleziska świadczą o kontaktach miejscowej ludności z plemionami innych kultur miedzy innymi zamieszkującymi tereny obecnej Słowacji ludami rolniczymi, wydobywającymi obsydian. Zachowały się także przedmioty pozostawione przez kultury późniejsze - neolityczną kulturę amfor kulistych, a także kultury epoki brązu - mierzanowicką (zgrzebło z krzemienia pasiastego) oraz trzciniecką (pojedyncze skorupy i wyroby krzemienne).
W rezerwacie „Rydno" znaleziono ślady następujących kultur: hamburskiej, magdaleńskiej, Bronbe-Lynby, fedrermesser i świderskiej. Te ślady pochodzą z czasów od XV do VIII tysiąclecia p.n.e.. Był to czas cofania się lodowca i tereny obecnej gminy pokrywała tundra. Dawni myśliwi i zbieracze poszukiwali tutaj hematytu, rudy przydatnej do wyrobu rytualnego barwnika. Według archeologów stanowiska poszukiwawcze w tej okolicy są unikalnymi w skali europejskiej przykładami górnictwa hematytu.
Po dawnych myśliwych zostały tylko ślady, a teren ten w wyniku wędrówek ludów w czasach naszej ery stał się siedzibą plemienia słowiańskiego Lędzian. Nie było tu jednak większych osad. Tereny te pokrywała pradawna puszcza. Lędzianie w końcu X wieku zostali przyłączeni do państwa Piastów.
W początkach państwa polskiego ogromne tereny wokół Gór Świętokrzyskich zostały nadane przez książąt piastowskich na własność biskupom krakowskim. Właśnie z biskupami krakowskimi należy łączyć pierwsze osady (wsie) na terenie obecnej gminy.
Najstarszą osadą jest niewątpliwie Skarżysko - Kościelne powstałą najpóźniej w połowie XII wieku.
W czasach pierwszych Piastów teren gminy leżał w dzielnicy sandomierskiej. Dzielnica podzielona była na kasztelanie, którymi zarządzali komesi (kasztelani). Byli oni odpowiedzialni za administrację, sądownictwo i sprawy wojskowe. Kasztelan zarządzający tymi dobrami rezydował w Radomiu.
W 1179 roku biskup krakowski Gedko uposażył sprowadzonych z zagranicy cystersów. Nadał im między innymi tereny wokół Wąchocka. Sądzi się, że nie przypadkowo cystersom przypadły te obszary. Były tu liczne złoża rud żelaza i kamienia nadającego się na budowę. Cystersi znani byli ze znajomości geologii i budownictwa. Stan posiadania zakonu stopniowo się zwiększał w wyniku nadań prywatnych i własnej akcji osiedleńczej. Mnisi wąchoccy prowadzili liczne prace melioracyjne w swoich posiadłościach. Tereny te były bagniste więc mnisi wykopali liczne kanały odwadniające, a w terenach pagórkowatych kopali stawy.
Mnisi z Wąchocka prowadzili akcje osiedleńcze w puszczy. Pozostałością tej akcji kolonizacyjnej są nazwy wsi które wiążą się z lasem. Zapewne w końcu XIV wieku powstała Grzybowa Góra a nieco później Lipowe Pole. Według historyków powinności chłopów w dobrach klasztornych nie były duże w porównaniu z innymi dobrami duchownymi czy prywatnymi.
W czasach ostatnich Piastów w XIV wieku wprowadzono duże zmiany w administracji i sądownictwie w Polsce. W dawnych kasztelaniach utworzono sądy ziemskie i w związku z tym podzielono kraj na okręgi sądowe - powiaty. Powstał też nowy urząd królewski zarządzający dobrami królewskimi i sprawujący sądownictwo kryminalne, był to starosta. Władza starosty obejmowała od jednego do kilku powiatów.
Późniejsza gmina Skarżysko Kościelne leżała w powiecie radomskim. Południowe obszary (dzisiejszy Michałów i Majków) należały do powiatu sandomierskiego.
Leżała więc gmina, tak jak obecnie, na pograniczu regionów.
W Radomiu zbiegał się sąd ziemski sądzący sprawy cywilne w powiecie radomskim.
Starosta grodowy zajmujący się ściganiem przestępstw kryminalnych również urzędował w Radomiu.
Dawny urząd kasztelana stał się tylko tytularny, mimo że kasztelani zasiadali w senacie. Prawdziwa władza była w rękach starosty. Sejmiki szlacheckie województwa sandomierskiego zbierały się w Opatowie.
Ustrój lokalnej administracji ostatecznie ukształtował się w XVI wieku. Kraj podzielony był na województwa lub ziemie, a te na powiaty. Najmniejszym okręgiem były parafie. Podział na województwa, powiaty i parafie przetrwał przez kilka stuleci.
Dzisiejsza gmina Skarżysko w całości należała do Kościoła. Obok własności klasztornej były też tereny biskupstwa krakowskiego. W końcu XV wieku lub na początku XVI w dobrach biskupich powstała osada Kierz Niedźwiedzi. Należała ona do klucza iłżeckiego. Obszary gminy już wtedy były ośrodkami przemysłu. W końcu szesnastego stulecia powstały biskupie osady kuźnicze zajmujące się przerobem rud żelaza. Były to kuźnice Majkowska i Michałowska. Na przełomie XVI i XVII wieku powstała w ramach dóbr klasztoru, osada Świerczek. W ten sposób powstało już większość wsi obecnej gminy.
Szwedzi najeżdżając nasz kraj ominęli ten teren. Nie było tu działań wojennych w 1655 i 1656 roku. Niestety w kwietniu 1657 roku znane z łupiestwa wojska księcia Rakoczego z Siedmiogrodu, sprzymierzeńca Szwedów, złupiły klasztor wąchocki a zapewne i okoliczne wioski. Był to okres spadku ludności i kryzysu gospodarczego. Widać to dobrze na przykładzie wioski Kierz Niedźwiedzi.
Kraj dopiero w końcu XVIII wieku wyszedł z kryzysu dwóch wojen północnych (1655-1660 i 1700-1721).
Według opisu parafii z 1789 roku obszar dzisiejszej gminy był terenem zamieszkałym przez ludność rdzennie polską - katolicką. Był to wyjątek ponieważ wiele okolicznych wsi zamieszkiwały grupki Żydów. W 1789 roku na mocy uchwały sejmowej dobra ziemskie biskupów krakowskich stały się własnością rządu. W skład dóbr rządowych weszły: Kierz Niedźwiedzi, Majków i Michałów.
W 1795 roku po III rozbiorze Polski, obszar byłego powiatu radomskiego został wcielony do Austrii. Wszedł w skład tak zwanej Zachodniej Galicji. Austriacy podzielili kraj na cyrkuły. Powstał cyrkuł radomski obejmujący większość terenów dawnego powiatu radomskiego. Cyrkuły podzielone były na okręgi.
W 1809 roku w wyniku wojen napoleońskich tereny Galicji Zachodniej zostały włączone do niedawno utworzonego Księstwa Warszawskiego, które wzorem Francji podzielone było na departamenty. Powstały, więc w dawnej austriackiej prowincji departamenty: radomski i krakowski. Departamenty dzielone były na powiaty. Na czele departamentów stali prefekci. Na czele powiatów stali podprefekci. Prawie cały teren obecnej gminy wszedł w skład powiatu sołeckiego (Solec nad Wisłą) w departamencie radomskim.
Tylko miejscowość Kierz Niedźwiedzi znalazła się w powiecie szydłowieckim departamentu radomskiego.
W wyniku klęski Napoleona w 1815 utworzono z większości ziem Księstwa Warszawskiego - Królestwo Polskie pod berłem cara. Podział administracyjny, ukształtowany jeszcze w Księstwie, utrzymywał się w pierwszych latach istnienia Królestwa. Zmieniono tylko nazwę departamentów na województwa, utrzymał się podział na powiaty, za to wprowadzono dodatkowo podział na obwody, w skład których wchodziły po dwa lub trzy powiaty. Teren obecnej gminy leżał wtedy w powiecie sołeckim, w obwodzie opatowskim województwa sandomierskiego (utworzono województwo sandomierskie z siedzibą w Radomiu). Niedźwiedzi Kierz za to znalazł się w obwodzie opoczyńskim, będąc nadal w powiecie szydłowieckim.
Przez wieki cystersi wąchoccy organizowali na tym terenie nie tylko życie religijne, ale też gospodarcze i społeczne. Na początku XIX wieku w państwach zaborczych zaczęto likwidować zakony (kasata) a ich majątki przejmowano na własność skarbu państwa.
W 1819 dokonano kasaty zakonu cystersów w Wąchocku. Trzeba przyznać, że nie przyniosło to państwu spodziewanych dochodów, wprowadziło za to kryzys w ustabilizowanej od wieków gospodarce cystersów. Cystersi byli dobrymi gospodarzami i przyczynili się do rozwoju gospodarczego tych ziem tworząc podwaliny pod Staropolski Okręg Przemysłowy. Wprowadzili wiele nowinek rolniczych w swoich posiadłościach (np. pierwsi propagowali uprawę ziemniaka). Byli też dobrymi geologami, polskie górnictwo wiele im zawdzięcza.
Wraz z kasatą zakonu wielu mieszkańców Skarżyska i okolic straciło pracę w administracji zakonu. Skończył się lokalny system gospodarczy trwający kilkaset lat. Dzień pożegnania mnichów wąchockich należał do bardzo smutnych dni w historii tych okolic. Dobra zakonne przeszły na własność Komisji Skarbu Królestwa Polskiego. Wtedy to na własność rządu przeszły: Skarżysko, Lipowe Pole, Grzybowa Góra i Świerczek.
W 1837 roku po klęsce powstania listopadowego zmieniono nazwę województw na gubernie. W 1842 roku dokonano kolejnej zmiany. Obwody przemianowano na powiaty a dotychczasowe powiaty stały się okręgami. Późniejsza gmina Skarżysko znalazła się więc w okręgu sołeckim powiatu opatowskiego w guberni radomskiej. Nie był to koniec zmian, już w 1845 roku dokonano kolejnej. Gubernie kielecką włączono do radomskiej, tworząc ogromną gubernię radomską. Podział na okręgi i powiaty został utrzymany.
W czasach Powstania Styczniowego okoliczne lasy stały się miejscem schronienia powstańców, miejscem licznych bitew i potyczek. Rok 1864 przyniósł ogromne zmiany na polskiej wsi. Na mocy ukazu carskiego dokonano uwłaszczenia chłopów. Dotychczasowe duże folwarki zostały w części rozparcelowane pomiędzy użytkujących je chłopów. Jednak duża część folwarków pozostała.
Drugim ważnym wydarzeniem było utworzenie samorządu wiejskiego niezależnego od szlachty. Już wtedy powstała gmina Skarżysko, obejmująca większość terenów obecnej gminy. Gminę tworzyły zarówno grunty włościańskie (chłopskie) jak i dworskie (folwarki). Częściami składowymi były gromady (wsie) na czele z sołtysem, którego wybierało zgromadzenie gromadzkie. Organem uchwałodawczym gminy było zebranie gminne, na którym prawo głosu mieli gospodarze posiadający co najmniej 3 morgi gruntu. Zebranie gminne wybierało wójta i ławników (zarząd gminy). Wójt miał uprawnienia policyjno-administracyjne i sądownicze. Gmina zarządzała też szkolnictwem gminnym. Ukazem carskim Aleksandra II z 14 III 1865 wszelka własność ziemska Kościoła została zniesiona z wyjątkiem 6 mórg ziemi w każdej parafii. Duchowni od tej pory dostawali uposażenie państwowe. W tym czasie ostatnie grunty kościelne, gminy przeszły na własność rządu lub okolicznych chłopów.
W 1867 roku Rosjanie przeprowadzili ostatnią już reformę administracyjną. Tym razem gubernię radomską podzielono na dwie gubernie: kielecką i radomską. W guberni radomskiej utworzono powiat iłżecki, w jej ramach znalazło się 24 gminy wiejskie w tym gmina Skarżysko Kościelne.
W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Zaborcy Polski dotychczas współpracujący ze sobą stanęli do walki. W 1915 roku w tym terenie pojawili się Austriacy. W wyniku działań wojennych Niemcy i Austria wyparli z terenów Królestwa Polski Rosjan, Austriacy okupując południową część Królestwa Polskiego utworzyli gubernatorstwo piotrkowskie i kieleckie a w nich kilka obwodów. Gmina Skarżysko weszła w skład obwodu iłżeckiego w gubernatorstwie piotrkowskim.
W końcu 1918 roku powiat iłżecki a w jej składzie gmina Skarżysko weszła w skład odrodzonego państwa polskiego. Dnia 2 VIII 1919 roku uchwałą sejmu utworzono województwo kieleckie. Województwo podzielone było na powiaty w tym powiat iłżecki. Taki stan przetrwał do wybuchu II. wojny światowej.
Według spisu powszechnego z września 1921 roku w gminie Skarżysko-Kościelne naliczono 712 budynków mieszkalnych, 2159 kobiet i 2034 mężczyzn. Pogłowie zwierząt przedstawiało się w następujący sposób, konie 329 sztuk, 1120 krów, 77 owiec i 127 sztuk trzody chlewnej.
W okresie międzywojennym gmina Skarżysko-Kościelne należała do sądu pokoju w Wierzbniku. (I instancja ). Sąd okręgowy dla gminy znajdował się w Radomiu.

Od Powstania Styczniowego do II wojny światowej

Powstają gminy

Powstanie Styczniowe, tak tragiczne skutkach dla narodu polskiego, miało dla mieszkańców wsi dość pozytywne skutki, w szczególności na terenie zaboru rosyjskiego. Wynikało to z dwóch ważnych reform przeprowadzonych przez władze carskie w 1864 roku: uwłaszczenia chłopów, czyli przekazania im na własność ziemi dworskiej oraz utworzenia gmin wiejskich. Powstała wówczas Gmina Skarżysku Kościelne, która liczyła 334 domy i 836 mieszkańców, należało do poczty (większej jednostki administracyjnej) w Szydłowcu i powiatu iłżeckiego. Pierwszym znanym z nazwiska wójtem był Wincenty Markiewicz a pisarzem gminnym (sekretarzem) Teofil Wierciński. Przyjęta została zasada, że o ile wójtem bywał najczęściej miejscowy chłop, to na sekretarza najmowano wykształconego urzędnika i na nim spoczywał ciężar obowiązków administracyjnych. Z zachowanych dokumentów (przede wszystkich rosyjska „Pamiatnaja Kniżka" za poszczególne lata) wynika, że do wybuchu I wojny światowej funkcje te pełnili:

LataWójtSekretarz
1870-1872Wincenty MarkiewiczTeofil Wierciński (1870)
Konstanty Prokopowicz (1871)
Ignacy Mąkoszewski - od 1872
1873-1874Wincenty Jaworski 
1875-1878Paweł MiechEdmund Wasilewski 1875 -?
1879-1888Józef SzwedBonawentura Samborski ?-1888
1889-1890Stanisław WiatrKonstanty Braziewicz (1889)
Kazimierz Frymań - od 1890
1891-1893Antoni ZubaKazimierz Frymań (1893)
1894-1899Józef NiziołekKonstanty Niewęglowski (1894-1895)
Antoni Księżopolski (1896-1903)
1900-1902Władysław Kowalik 
1903-1908Antoni Łazarczyk

Antoni Organkiewicz (1904-1906)
Michał Godlewski (1907-1908)
Bronisław Rydel (1908-1912)

1909-1911Franciszek Sieczka 
1912-1915Antoni Zuba (ponownie)Aleksander Nowakowski (1913)
Jan Przygoda (1914)

Po wybuchu l wojny światowej na nasze terenu wkroczyły wojska austriacko - węgierskie. Administracja gminna stała się narzędziem kontroli ludności wiejskiej, choć zachowano polski język urzędowy. Na masową skalę przystąpiono do eksploatacji gospodarczej miejscowości na naszym terenie na potrzeby gospodarki wojennej.

W niepodległej

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku początkowo zachowana została administracja na wzorcach carskich. Ale od listopada 1919 roku wójt i sołtys stali się funkcjonariuszami państwowymi i przedstawicielami władzy samorządowej. Wybierało ich Zgromadzenie Gminne, czyli zgromadzenie ogółu gospodarzy z gminy. Pojawił się nowy organ administracyjny - Rada Gminy - wybierana przez Zgromadzenie na okres 3 lat. Do kompetencji Rady należało przygotowanie budżetu i wniosków do niego, zarządzała gminnym majątkiem i funduszami gminy, kontrolowała wójta i urzędników. Zbierała się raz w miesiącu, a raz w roku na Zgromadzeniu Gminnym przedstawiała swą pracę. Za swą pracę radni nie pobierali wynagrodzenia. Wójt reprezentował gminę. Zawierał umowy, ale obok jego podpisu wymagana była kontrasygnata dwóch radnych. W administrowaniu gminą pomagał mu aparat urzędniczy z sekretarzem (pisarzem gminnym) na czele. Nad administracją gminną nadzór sprawował Wydział Powiatowy w Starostwie Powiatowym. Zatwierdzał on wybór wójta i sołtysa. Pierwszym po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku wójtem Gminy Skarżysko Kościelne został Jan Stojański (od stycznia 1919 roku), a podwójcim (zastępcą wójta) został Jan Gluza. W skład wybranej w dniu 18 stycznia 1918 roku Rady Gminy weszły następujące osoby: Roman Kowalik, Feliks Derlatka, Franciszek Niziołek, Józef Rokita, Julian Grzyb, Józef Łyżwa, Stanisław Kowalik, Franciszek Sieczka, Mateusz Niziołek, Stanisław Nowosiński, Fajga Ungier i Jan Krupieński. Wówczas wybierano także zastępców radnych, którymi podczas pierwszych wyborów zostali: Andrzej Borowiec, Jan Sieczka, Franciszek Kominek, Franciszek Woźniak, Andrzej Kowalik i Józef Stopiński. Wójt Jan Stojański wraz ze swym zastępcą z bliżej nie znanych powodów zostali usunięci ze stanowisk w 1922 roku. Potem, do roku 1927 roku brak jest danych, kto pełnił tą funkcję. W czerwcu 1927 roku wójtem został Franciszek Zbroja, jego zastęp1 Wincenty Skladunowski, radnymi powiatowymi Józef Rokita i Julian Grzyb, zaś w skład wybranej wówczas Rady Gminy weszli: Józef Rokita, Andrzej Kowalik, Julian Grzyb, Leonard Sieczka, Antoni Blacha, Wiktor Kowalik, Stanisław Młynarczyk, Stanisław Markiewicz, Szymon Szumielewicz, Teofil Zuba, Stanisław Kowalik.

Reforma administracyjna

W 1933 roku przeprowadzono w Polsce reformę administracyjną. Zlikwidowano Zebranie Gminne a jego kompetencje przejęła Rada Gminy. Gminy podzielono na gromady, które obejmowały kilka wsi. W gromadzie funkcjonowało Zebranie Gromadzkie, które wybierało sołtysa i jego zastępcę. Wybierano też Radę Gromadzką w liczbie od 12 do 30 osób. Zmniejszono uprawnienia Rady Gminy. Radnych wybierało kolegium złożone z delegatów rad gromadzkich, sołtysów i podsołtysów. W gminach do 5 tyś. mieszkańców wybierani 12 radnych na pięcioletnią kadencję. Pracowali za darmo. Rozdzielono wyraźnie władzę uchwałodawczą i wykonawczą. Powstał nowy organ - Zarząd Gminy, który przejął część kompetencji Rady Gminy. Na czele Zarządu stał wójt, a w jego skład wchodzili także podwój i 2-3 ławników. Zarząd opracowywał projekt budżetu, decydował o wydatkach, kierował bieżącą pracą gminy. Jego kadencja trwała 5 lat. Wójta i Zarząd wybierała Rada Gminy w głosowaniu tajnym. Przeprowadzone na podstawie zmienionych przepisów wybory w 1934 roku wyłoniły radnych powiatowych: Władysława Stefańskiego i Juliana Grzyba (był zarazem podwójtem), ławników - Władysława Stefańskiego i Leonarda Siec oraz radnych gminnych: Kazimierz Borej, Piotr Dziewit, Ignacy Gluza, Gładyś, Jan Kowalik, Władysław Łyżwa, Wojciech Miernik, Bolesław Łyżwa, Jacenty Pałysiewicz (rocznik 1902, najmłodszy i najbardziej wykształcony - miał maturę, absolwent Seminarium Nauczycielskiego), Antoni Rafalski, Józef Rokita, Franciszek Sieczka, Józef Skowron, Władysław Stefański, Teofil Zuba. W roku 1936 Radę Gminy tworzyli Jan Rokita, Leonard Sieczka, Julian Grzyb, Wiktor Kowalik, Antoni Błach, Stanisław Młynarczyk, Szymon Szumielewicz, Andrzej Kowalik, Stanisław Markiewicz, Józef Woźniak, Teofil Zuba. Zastępcami radnych byli: Ignacy sieczka, Antoni Płusa.
Pierwsze plany:zaborcze” Mirca.
W roku 1936 starosta iłżecki rozpoczął konsultacje na temat zmian terytorialnych w powiecie. Niestety. Akta w tej sprawie zachowały się w stanie szczątkowym. Początkowo (24 marzec 1936) zarówno Rada Gminy w Skarżyski Kościelnym jak i w Mircu były przeciw. Ale w protokole z sesji Rady Gminy w Mircu z dnia 24 maja tegoż roku czytamy, że podjęta została uchwała w sprawie: „wyłączenia z Gminy Skarżysko Kościelne i włączenia do naszej Gminy Mirzec gromad: Jagodno z miejscowościami wieś Kolonia, kolonia Jagodno, majorat Skaszyn, łąki Hucisko, własność mieszkańców wsi Łagodne. Wsi Grzybowa Góra z miejscowościami wchodzącymi w skład gromady a mianowicie: wieś Grzybowa Góra, kolonia Grzybowa Góra, majoratu Skaszyn, łąki z przysiółkiem Grzybowa Góra własność mieszkańców wsi Grzybowa Góra, posiadłość młyńska Wężyk, uznać za celowe i bardzo pożądane, jak i w interesie omawianych gromad, jak i Gminy Mirzec”. Mówcza „rozbiór” Gminy się nie powiódł.

Okres okupacji i pierwsze lata powojenne

Po zakończeniu kampanii wrześniowej Niemcy już w listopadzie wydali odpowiednie zarządzenia, na mocy których gminy stały się narzędziem ich administracji a ich rola znacznie ograniczona. Akta gminy z tego okresu się nie zachowały w archiwach, więc trudno coś więcej na ten temat powiedzieć. Wyzwolenie dotarło w styczniu 1945 roku i dość szybko przystąpiono do organizacji władzy administracyjnej na nowo, zgodnie z ideologią komunistyczną. Spotkało się to z oporem części nurtu niepodległościowego, który - także zbrojnie - zwalczał nowe sowieckie porządki. Wiemy z literatury, że aż do 1949 roku działały tutaj oddziały Aleksandra Życińskiego „Wilczura" i Mieczysława Siudka „Dąbka".

Początki powojennej administracji

W ostatnich latach wojny i pierwszych po wyzwoleniu wójtem był Piotr Dziewit, a sekretarzem gminy Stanisław Antoniewicz. Już w lutym 1945 roku na nowo zorganizowano Radę Gminy. Jej pierwsze posiedzenie odbyło się 11 lutego tego roku, a przewodniczył mu Bronisław Jaworski. W jej skład weszli: Wojciech Płusa, Leon Pająk, Władysław Kawalec, Józef Zając, Józef Tarabasz, Wiktor Kopeć, Bolesław Łyżwa, Józef Kupiszewski, Jan Magier, Adam Markowicz, Franciszek Myszka, Władysław Kowalik, Paweł Pochwała, Teofil Zarzycki, Eugeniusz Kamiński, Edward Półtorak, Stanisław Gluza, Roman Stefański. W tym składzie nie funkcjonowała ona jednak zbyt długo. Komuniści dekretami i zarządzeniami stopniowo rugowali z niej „niepoprawnych politycznie" i instalowali tych, którzy zgadzali się z nowym porządkiem. Wkrótce też zmieniła nazwę na Gminną Radę Narodową. Pierwsza decyzja rady to prośba do władz powiatowych o przydział 10 ha ziemi z przeznaczeniem na budowę obiektów szkolnych i kulturalnych. Dużo miejsca w pracy rady zajmowała egzekucja kontyngentów. Na początku marca zmienił się wójt - nowym został Leonard Sieczka, jego zastępcą Bronisław Jaworski. Pierwsze lata to okres nieustannych zmian - szczególnie w 1945 roku. Zaledwie w przeciągu kilku miesięcy kolejnymi przewodniczącymi GRN byli m.in.: Stefan Piętak i Edward Kocia. Zmieniał się skład samej rady. Rok 1945 to czas chaosu. Przemarsze wojsk na zachód, transport zagrabionego przez Rosjan inwentarza i majątku w odwrotnym kierunku, liczne pożary, przesiedlenia ludności, obowiązkowy szar-wark. Ale też pozytywne zmiany, jak uruchomienie szkoły w samym Skarżysku a wiosną 1946 roku w Jagodnem, które wówczas do gminy należało. Powstawały Ochotnicze Straże Pożarne, stworzono bibliotekę, której kierowniczką została Helena Jaworska. W 1947 roku powstał posterunek Milicji Obywatelskiej, funkcjonowało ORMO. Pilną potrzebą tego czasu była budowa nowej szkoły. Komitet budowy zawiązał się 22 stycznia 1949 roku a na jego czele stanął Józef Kupiszewski. W styczniu 1949 funkcję stracił wójt Leonard Sieczka. W listopadzie tego roku nowym przewodniczącym rady został Jan Rafalski ze Świerczka. Już w grudniu pełnił funkcję wójta. Na funkcji przewodniczącego zastąpił go Stefan Piętak. W 1950 roku nowym kierownikiem szkoły został Wacław Borecki i prace związane z budową nowego budynku ruszyły wreszcie, ale bardzo powoli, z miejsca. Władze komunistyczne 20 marca 1950 roku zlikwidowały samorząd terytorialny w Polsce w dotychczasowym kształcie. Kompetencje wójta i zarządu przejęły Gminne Rady Narodowe, której przewodniczącym został wspomniany już wyżej Jan Rafalski. Urzędy Gmin podzielono na referaty: ogólno - administracyjny, finansowy, socjalny i kulturalny, spraw rolnych i wojskowy. Lata 50-te to czas niezwykle trudny ze względów politycznych i gospodarczych (kontyngenty, wysokie podatki, obowiązkowe dostawy, narzucane plany itp.). Władze gminy sobie z tym nie radziły, w związku z czym na początku 1952 roku nowym przewodniczącym GRN został Stanisław Sułek, jednocześnie sekretarz PZPR w gminie. Odwołano go już rok później, a jego miejsce zajął Ignacy Rafalski.

Powstają gromady

Rok 1954 roku to rok, w którym gmina po raz pierwszy od 1867 roku została zlikwidowana i podzielona. Powstały mniejsze jednostki - gromady, na czele których stanęły Gromadzkie Rady Narodowe W Skarżysku Kościelnym GRN rozpoczęła działalność w ^ 1955 roku. tworzyły ją: Skarżysko Kościelne, Lipowe Pole, Świerczek i Łyżwy - Usłów. Na czele gromady stanął Wiesław Kowalik, sekretarzem pozostał Stefan Rusinowicz. Pierwszym poważnym wyzwaniem dla nowej struktury było tworzenie spółdzielni produkcyjnych, które zaczęły upadać już rok później. W niejasnych okolicznościach nowym przewodniczącym GRN został Bolesław Zbroiński i pełnił tę funkcję do lutego 1958 roku. Zastąpił go Jan Piotrowski, który po miesiącu zrezygnował. Nowym został Adam Misiak z Lipowego Pola. Największym osiągnięciem lat 50. tych było rozpoczęcie w dniu 22 lipca 1959 roku nowego budynku szkoły. W grudniu 1960 roku stanęła w stanie surowym. W marcu 1960 roku kolejnym przewodniczącym GRN został Jan Piotrowski. Ale już w kwietniu 1961 roku odbyły się kolejne wybory do rad gromadzkich. W głosowaniu J. Piotrowski pokonał Kazimierza Kocię zgłoszonego przez PZPR! W tymże roku sołectwo Skarżysko Kościelne podzielno na dwa: Skarżysko Kościelne I i II. Wreszcie w dniu 22 lipca 1962 roku uroczyście oddano do użytku budynek szkoły! Kierownikiem był wówczas Władysław Borecki. Kolejne wybory do rad odbyły się w maju 1965 roku. Choć głosowanie wygrał ponownie Jan Piotrowski, pod naciskiem władz powiatowych, wybrano Lucjana Sieczkę. Cztery lata później, w 1969 roku, w wyniku kolejnych wyborów funkcję tę objął ponownie. Rok 1972 to otwarcie, po latach starań ośrodka zdrowia.

Skarżysko Kościelne znów gminą

W listopadzie 1972 roku Sejm przyjął ustawę przywracającą gminy oraz zmienił ustawy o radach narodowych. Na czele gminy stanął Naczelnik, którego w codziennej pracy wspomagał Urząd Gminy. Organem uchwałodawczym stała się Gminna Rada Narodowa na czele z przewodniczącym (z reguły był nim gminny sekretarz PZPR). l stycznia 1973 roku Gmina Skarżysko Kościelne ponownie została powołana. Tworzyły ją następujące miejscowości: Lipowe Pole, Skarżysko Kościelne, Łyżwy - Usłów, Grzybowa Góra, Jagodne, Michałów i Majków. Na ich terenie mieszkało 7.939 osób. Wybory do rad narodowych przeprowadzono dopiero w grudniu 1973 roku. Wówczas Naczelnikiem została Teresa Cichocka, sekretarzem Józef Banaszczyk a głównym księgowym Zenon Ziółkowski.
PS. Akta powojenne aż do lat 70. tych prowadzone były bardzo chaotycznie i są one całkowicie zdekompletowane. Stąd niezwykle trudno precyzyjnie przedstawić wydarzenia z tamtych lat.

Dzieje samorządu od 1973 do połowy lat 80-tych

W nowopowstałej gminie pierwsze wybory do rad narodowych odbyły się 9. grudnia, a już 20. zebrała się nowa rada. Sesji przewodniczył Stanisław Jedynak. Przewodniczącym nowej rady wybrany został Wacław Kawalec, jego zastępcami Jan Piotrowski i Grzegorz Paź. Do prezydium GRN weszli również: Wirgiliusz Trofimiuk, Julian Senderowski, Wacław Płusa i Kazimierz Ząbczyk. Powołane zostały następujące komisje rady: Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych (przewodniczący Wirgiliusz Trofimiuk), Rozwoju Gospodarczego i Zaopatrzenia (Julian Senderowski), Rolnictwa (Wacław Płusa), Ładu i Porządku Publicznego (Kazimierz Ząbczyk). Na początku 1974 roku dokonano nowego podziału na sołectwa. Zostały nimi: Lipowe Pole, Skarżysko Kościelne I, Skarżysko Kościelne II, Łyżwy - Usłów, Grzybowa Góra (Grzybowa Góra, Nowy Młyn, Podjagodne, Podlesie, Przystanek Grzybowa Góra), Jagodne (Jagodne Małe, Jagodne Duże, Jagodne Dworskie), Michałów (Michałów, Gajówka, Piaski Młyn, Rudka, Szczepanów), Majków (Majków, Gajówka, Pleśniówka, Kopanina, Leśniczówka, Majków Anna, Górki, Majków Kolonia i Majków Piaski).
W gminie funkcjonowały następujące instytucje: posterunek Milicji Obywatelskiej, Gminna Zbiorcza Szkoła, Ośrodek Zdrowia, Międzykółkowa Baza Maszynowa (obok kółka rolniczego z prezesem Mieczysławem Skorkiem, od 1975r. Spółdzielnia Kółek Rolniczych - prezes Jan Dróżdżał), poczta, Gminna Spółdzielnia Samopomoc Chłopska powołana w 1975 roku (prezes Jan Surdy), ochotnicze straże pożarne. Powszechnym problemem w połowie lat 70.tych było złe zaopatrzenie sklepów, fatalny stan dróg, smród z pobliskiego wysypiska Łyżwy. Organizowano typowe w tamtych latach akcje żniwne, wakacyjne dziecince dla dzieci.
W 1974 roku nowym przewodniczącym Komisji Rolnictwa został Lucjan Sieczka.
Jak podają źródła elitą gminną w tamtym czasie byli przede wszystkim szefowie instytucji tutaj działających. Prezesem kółka rolniczego w Grzybowej Górze był Stanisław Cieślakowski, kółka w Majkowie Antoni Niewczas, w Jagodnym Józef Tarabasz, w Lipowym Polu Edmund Parkita.   Przedszkolem  w   Skarżysku   Kościelnym  kierowała  Maria Piwowarska, w Grzybowej Górze Zofia Kępa, w Majkowie Jadwiga Wrona. Komendantami OSP byli: w Jagodnym Tadeusz Tarabasz, w Grzybowej Górze Ryszard Piętak. Funkcję Komendanta Gminnego pełnił Alfred Niziołek. Biblioteką kierowała Jadwiga Zbroińska, a komendantem posterunku MO był Marian Gładyś. Z ważniejszych wydarzeń połowy lat 70. tych wymienić należy oddanie do użytku remizy OSP w Lipowym Polu w roku 1974, wybudowanie dróg w Majkowie Annie, Łyżwach i Skarżysku Kościelnym, uruchomienie Ośrodka Nowoczesnej Gospodyni (kierownik Wiktoria Adamczyk). Planowano budowę wodociągów w Skarżysku Kościelnym i Majkowie.

Ponowna likwidacja gminy

Ciemne chmury nad gminą zaczęły się zbierać z początkiem 1976 roku. Z krytyką władz gminy na początku stycznia wystąpił delegat Wojewódzkiej Rady Narodowej. 22 maja 1976 roku do Skarżyska Kościelnego przybył poseł na Sejm RP Mieczysław Derejski, który wygłosił referat na temat konieczności łączenia jednostek administracyjnych. Rada w zasadzie nie protestowała, gdyż sprawa likwidacji z góry była przesądzona.
Niemal cały teren gminy Skarżysko Kościelne włączony został do gminy Mirzec. Majków i Michałów przeszły do Wąchocka, a Łyżwy i Usłów do miasta Skarżysko Kamienna. Ostateczne głosowanie nad „rozbiorem" odbyło się 22 maja 1976 roku. Samodzielna Gmina Skarżysko Kościelne przestała istnieć.

„W niewoli"

24 maja 1976 roku Gminna Rada Narodowa w Mircu podjęła uchwałę w sprawie „włączenia Gminy Skarżysko Kościelne do Gminy Mirzec". Minister Administracji Terenowej i Ochrony Środowiska stosowne rozporządzenie wydał 11 czerwca 1976 roku. Faktyczne włączenie gminy do Mirca nastąpiło z dniem l września 1976 roku. Od początku wspólne bytowanie nastręczało wiele problemów. Skarżysko Kościelne w naturalny sposób ciążyło do Skarżyska-Kamiennej, Mirzec do Starachowic. Brakowało bezpośredniego połączenia telefonicznego. W wrześniu 1976 roku do Gminnej Rady Narodowej w Mircu dokoptowano Wacława Kawalca, Wirgiliusza Torfiuniuka, Jana Kruka i Jana Piotrowskiego. Naczelnikiem została Teresa Cichocka, funkcję przewodniczącego GRN pełnił Józef Celuch. Kolejne wybory do rad narodowych odbyły się w 1978 roku. Pewne trudności z ustaleniem miejsca zamieszkania radnych budzi fakt, że aż do 1990 roku w aktach nie podawano skąd oni pochodzą. GRN w latach 1978 -1984 (przedłużona kadencja ze względu na stan wojenny) tworzyli: Wiktoria Adamczyk, Jan Barszcz, Julian Bodera, Jan Dróżdżał, Stefan Dróżdżał, Jan Dygas, Bogumił Dzik, Czesław Jach, Józefa Janiec, Krystyna Kalista, Ryszard Kowalczyk, Tadeusz Kowalik, Kazimierz Koriat, Wiesława Loranty, Wiesława Łyżwa, Janina Maciejczak, Wacława Niziołek, Stefan Niziołek, Zygmunt Owczarek, Jerzy Pacek, Adam Pastuszka, Wacław Płusa, Kazimierz Pypeć, Tadeusz Rokita, Józef Salwa, Sabina Seweryn, Józefa Składanowska, Lucjan Sieczka, Sylwin Sieczka, Halina Sołtykiewicz, Zdzisław Starek, Jan Tarabasz, Wirgiliusz Torfimiuk, Józef Wojcieszek, Czesław Wójcicki, Stefan Zając, Maria Zatorska, Kazimierz Ząbczyk, Janina Zbroińska, Jan Zięba.
Dość aktywne, jak na ówczesne realia, było życie społeczno - kulturalne Skarżyska Kościelnego. Ośrodek Nowoczesnej Gospodyni kierowany od lat przez Wiktorię Adamczyk prowadził liczne zajęcia na temat żywienia. Istniał Klub Prasy i Książki „Ruch " kierowany przez Bogusławę Skórek (w 1979 roku zastąpiona przez Joannę Witkowską), w której funkcjonowała również świetlica środowiskowa. Podobny klub, prowadzony przez Jadwigę Rafalską, pracował w Grzybowej Górze (od 1979 roku kierowniczką była Helena Łyżwa, następnie Janina Maciejczak) oraz w Lipowym Polu, którym z kolei kierowała Wacława Niziołek.
W Skarżysku Kościelnym istniała biblioteka, którą nieprzerwanie od 1954 roku kierowała Jadwiga Zbroińska. W 1979 roku miała 4.964 pozycje i 439 czytelników. Ośrodek Zdrowia obejmowała opieką około 4,7 tyś. mieszkańców. Z zachowanych danych wynika, że w końcu lat 70-tych funkcję sołtysów pełnili: Józef Piętak w Grzybowej Górze, Edward Piętak w Świerczku oraz Mieczysław Skórek w Skarżysku Kościelnym.
Na początku grudnia 1980 roku Józef Celuch zrezygnował z funkcji przewodniczącego GRN. W wyniku głosowania spośród trzech kandydatów największą liczbę głosów uzyskał Henryk Janiec (20 na 38 możliwych).
Pierwsza w stanie wojennym sesja nowej GRN odbyła się 15 kwietnia 1982 roku i miała uroczysty charakter. Przybyli na nią posłowie Mieczysław Derejski i Tadeusz Sadura, liczni goście z województwa, miejscowe elity władzy. W tym trudnym czasie funkcje sołtysów pełnili: Marian Bilski w Łyżwach - Usłowie, Józef Piętak w Grzybowej Górze, Edward Piętak w Świerczku, Mieczysław Skórek w Skarżysku Kościelnym i Wincenty Miernik w Lipowym Polu.30 czerwca 1984 roku zebrała się nowa GRN, w skład której weszli: Józef Banaszczyk, Jan Barszcz, Helena Bilska, Henryk Bilski, Stanisław Bilski, Stefan Blach, Jan Borek, Radosław Bułka, Józef Celuch, Wiesław Derlatka, Jan Dudek, Jan Dygas, Janina Idzikiewicz, Kazimierz Janiec, Władysław Karkusiewicz, Andrzej Kawalec, Wacław Kawalec, Wiesława Kawalce, Grzegorz Kocia, Kazimierz Koriat, Czesław Kowal, Henryk Kulik, Jan Lech, Aleksander Malinowski, Stefan Michalski, Zbigniew Miernik, Henryk Niewczas, Adam Pastuszka, Jan Piętak, Wacław Płusa, Piotr Polański, Kazimierz Pypeć, Andrzej Sieczka, Edward Sieczka, Zenon Skórek, Zofia Sobczyk, Zofia Spadło, Stanisław Staszałek, Jacek Stefański, Krzysztof Szaran, Władysław Szmit, Tadeusz Stawski, Maria Tomkowska, Sławomir Walkiewicz, Alicja Wiatr, Eugenia Wiśniewska, Tadeusz Zagajny, Władysław Zając, Jan Zięba.

"Nasza Gmina"

Urząd Gminy Skarżysko Kościelne
Baza firm
Gmina Skarżysko Kościelne, ul. Kościelna 2A, 26-115 Skarżysko Kościelne, pow. skarżyski, woj. świętokrzyskietel.: 41 271 44 66, fax: 41 271 44 81, email: koscielne@skarzysko.com.plNIP: 663-133-84-09
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI