Biuletyn Informacji Publicznej
Miesięcznik `Nasza Gmina`
24 sierpnia 2017
236 dzień roku
pn wt śr czw pt so nd
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      
imieniny
Bartosza, Jerzego, Maliny

Skarżysko Kościelne

 

Skarżysko Kościelne

Wieś Skarżysko założyli biskupi krakowscy. Nie znamy dokładnej daty założenia wsi. Powstała ona najpóźniej w połowie XII wieku. W 1179 roku biskup krakowski Gedko, uposażył sprowadzonych z zagranicy cystersów. Nadał im między innymi tereny wokół dzisiejszego Wąchocka. Właśnie Skarżysko znalazło się w pierwotnym uposażeniu zakonu. 1241 roku miał miejsce pierwszy straszliwy najazd tatarski na ziemie Małopolski. Na szczęście Tatarzy ominęli te tereny. Kolejny najazd z roku 1260 niestety nie ominął tych ziem. Tatarzy dokonali dużych zniszczeń w Wąchocku a być może i w Skarżysku. Podczas tego najazdu spłonęły dokumenty fundacyjne klasztoru. Uważa się jednak, że dokument ten dokładnie określa nadania na rzecz klasztoru do 1260 roku. W dokumencie tym pada po raz pierwszy nazwa Skarżysko, zapisano je jako Scurzysko. Kilkanaście lat później nazwę zapisano w dokumentach jako KarAycsko. Nazwa wsi pochodzi od imienia starosłowiańskiego „Karsz". Gdy Cystersi z Wąchocka otrzymali te dobra, były to ogromne obszary puszczy. Granice tych obszarów nie były ściśle wytyczone. Osadnictwo jakie następowało w dobrach klasztornych oraz sąsiednich dobrach biskupich lub prywatnych powodowało konflikty a zatem regulacji wymagały granice. Wieś Skarżysko sąsiadowała ze Skarżyskiem Książęcym, należącym do Szydłowieckich. Teren pograniczny był bardzo bagnisty. Chłopi z Lipowego Pola czy ze Skarżyska Kościelnego często przekraczali umowną granicę na rzece Oleśnica i zakładali pola po drugiej stronie. To samo czynili chłopi ze Skarżyska Książęcego. Pierwsze uregulowania tych kwestii pojawiły się w 1514 roku. Stwierdzono w tym czasie, iż granica przebiega wzdłuż Oleśnicy aż do jej ujścia do Kamiennej. Jednak to wytyczenie granic nie zapobiegło konfliktom granicznym. Toczyły się one przed sądami różnych instancji aż do XVIII wieku. Według Jana Długosza (stan na drugą połowę XV wieku) Skarżysko liczyło 8 łanów ziemi. Mieszkańcy płacili po 12 groszy z lana podatku. Oddawali ponad to na rzecz klasztoru po 30 jaj i po 4 koguty z lana. W Skarżysku za czasów- Długosza istniały 3 karczmy. Kmiecie w tej wsi zobowiązani byli do pracy na polach klasztornych po jednym dniu w tygodniu przy pomocy własnych narzędzi. W Skarżysku aż do 1819 roku istniał folwark klasztorny. W 1569 roku wieś liczyła 3 łany ziemi. Oprócz kmieci we wsi mieszkało 3 zagrodników, 2 rzemieślników i 5 komorników. W 1637 roku staraniem opatów wąchockich w Skarżysku Kościelnym powstał kościół parafialny. Dotychczas wieś należała do parafii Wąchock. Pleban w Skarżysku posiadał liczne dobra ziemskie w okolicy, nadane podczas konsekracji kościoła jak i później (Plebańskie Pole). Do kościoła należała ziemia znajdująca się od cmentarza aż do Grzybowej Góry (10 mórg). Zamieszkujący te ziemie chłopi przynależeli do miejscowego kościoła. W 1657 roku pleban ze Skarżyska posiadał 14 poddanych. Każdy z nią bowiązany był do pracy po półtorej dnia na polach plebańskich. W 1844 i plebani należało już 30 poddanych. Wieś szybko się rozrastała. W spisie kościelnym z 1787 roku odnajdujemy informacje, iż w Skarżysku mieszkało już 319 osób. Według opisu dóbr opatów wąchockich z 1819 roku istniał zarządzany bezpośrednio przez mnichów folwark Skarżysko. Lustracja zachowała nazwiska pracowników folwarcznych byli to: ekonom I. Janger, karbowy J. Kuchta, polowy F. Sieczka, fornal Stanisław Skórek i pastuch M. Sieczka. Natomiast w Wąchocku w siedzibie opactwa pracowali dwaj chłopi pochodzący ze Skarżyska: Joachim Dziekanowicz i Jan Woźniak. Po 1819 roku Skarżysko jaki i inne wsie klasztorne stały się częścią dóbr rządowych w ramach Ekonomi Bodzentyńskiej. W 1827 roku Skarżysko liczyło już 46 domów i 341 mieszkańców. Według opisu powiatu radomskiego z 1847 roku wieś leżała w „gruntach dobrych i równych z lasami lakami i stawem". Rozwój Staropolskiego Okręgu Przemysłowego opierał się w dużym stopniu na pracy chłopów z wsi rządowych. Nadzorcami byli urzędnicy rządowi, którzy często nadużywali swojej władzy. W połowie XIX wieku wobec braku reakcji na skargi, chłopi ze Skarżyska odmówili pracy. Wśród buntowników władze policyjne zanotowały: Leona i Jakuba Sieczków, Tomasza Pietaka, Jana Skórka, i Benedykta Łyżwę. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX wieku w dobrach rządowych przystąpiono do planowanego wytyczenia wsi. Wyznaczono drogi krzyżujące się pod kątem prostym. Wytyczono działki rolnicze, siedzibę dla urzędu gminy, miejsce na szkołę i dwie karczmy. Obecny układ przestrzenny wsi, mający chj ter planowy, pochodzi właśnie z tamtych czasów.
Po powstaniu styczniowym w Skarżysku utworzono urząd gminy (1867) obejmujący okoliczne wsie, były to następujące wsie i osady: Grzybowa Góra, Jagodne, Lipowe Pole, Lipowe Pole- Plebania, Łyżwy, Mojków, Michałów, Mały, Nowy Młyn, Skarżysko - Kościelne, Świerczek, Szczepanów, Usłów i Wężyk. Gmina leżała w powiecie iłżeckim. W 1889 roku obok wsi Skarżysko istniał folwark szlachecki. Obszary dworskie obejmowały 272 morgi ziemi. Reszta czyli 1337 mórg to była ziemia chłopska. W tymże roku w Skarżysku stało 94 domy. Ludność wsi liczyła 659 mieszkańców. Obszar gminy obejmował 6327 mórg ziemi. Ludność gminy w 1884 roku liczyła 7 357 mieszkańców. W 1914 we wsi stało 142 domy. W okresie międzywojennym Skarżysko Kościelne leżało w powiecie iłżeckim. Właścicielem ziemskim w gminie był Jan Mucha. Jego folwark liczył 162 ha ziemi. Skarżysko Kościelne było ważnym ośrodkiem rzemieślniczym w okolicy. Bednarzem we wsi był pan Reczko, kołodziejem Franciszek Wolski, kowalem P. Jaworski, murarzem J. Bliski, piekarzem J. Niewczas, stolarzem J. Gładyś. W Skarżysku był sklep z nasionami W. Miarczyńskiego oraz sklep z artykułami tytoniowymi P. Radomskiego. W okolicy było kilka młynów. Jeden z nich, należący do Feliksa Góreckiego leżał w osadzie zwanej Nowy Młyn, drugi młyn należał do J. Miernika i położony był w Szczepanowie, trzeci młyn położony w Olszance należał do M. Sieradzkiego, czwarty młyn był własnością L. Wiatra a piąty A. Zabuszczańskiego. Sklepy spożywcze we wsi posiadał W. Stefański. Wiatrak w Skarżysku posiadał J. Kowalik. Wieś Skarżysko Kościelne była dużą miejscowością, liczącą w 1929 roku 1338 mieszkańców. W 1938 roku Skarżysko Kościelne liczyło 232 domy.

Historia kościoła

Kościół p.w. Św. Trójcy w Skarżysku Kościelnym wybudowany został w 1637 roku przez zakon Cystersów z Wąchocka. W roku 1657 powstała samodzielna parafia w Skarżysku Kościelnym, a konsekracji kościoła dokonał w 1663 bp Tomasz Oborski. Kościół wybudowano w technologii murowanej z cegły na zaprawie wapiennej i obustronnie tynkowano. Bryła budynku składa się z jednonawowej części głównej nakrytej dachem dwuspadowym pokrytym blachą ocynkowaną malowaną (aktualnie trwają prace remontowe wymiany poszycia dachu). Na kalenicy dachu od strony wschodniej znajduje się sygnaturka nakryta hełmem cebulastym z latarnią. Od wschodu do nawy przylega węższe, prostokątne, zamknięte półkoliście prezbiterium, nakryte dachem dwuspadowym stożkowym W narożach zachodniej części nawy znajdują się dwie oparte na planie ośmiokąta nierównoramiennego dwukondygnacyjne wieże nakryte półkolistymi hełmami z latarniami. W rogu między prezbiterium i nawą od strony północnej znajduje się skarbczyk, kryty dachem trzyspadkowym, od południowej natomiast strony zlokalizowana jest zakrystia i kruchta kryta dachem dwupołaciowym. Do środkowej części nawy od strony północnej przylega kaplica prostokątna zamknięta półkoliście i nakryta ośmioboczna kopułą cebulastą z latarnią. Ściany zewnętrzne otynkowane, na cokole, zwieńczone bogato profilowanym gzymsem koronującym. Fasada zwrócona na zachód, ujęta w narożach wieżami" jednoosiowa, jednokondygnacyjna, zwieńczona szczytem. Na środku znajduje się zamknięty półkoliście portal. Po bokach ujmują go pary półkolumienek dźwigających profilowany gzyms i płasko obramione czoło łuku z zaakcentowanym kluczem. Powyżej portalu na jego szerokości znajduje się gzyms, a ponad nim okulus w profilowanym obramieniu. Przebiegający przez fasadę gzyms główny wydziela jej trójstrefowy szczyt. Strefy szczytu natomiast rozdzielają gzymsy pośrednie. Parafia pod wezwaniem Św. Trójcy Skarżysku Kościelnym położona jest w północno-zachodniej części Małopolski, na obszarze Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej, na pograniczu Wzgórz Koneckich z Przedgórzem Iłżeckim, na obszarze Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego. Pod względem   administracyjnym w swej przeszłości historycznej należała do dawnego województwa sandomierskiego, w czasie zaborów do guberni radomskiej a od 1918 roku do województwa kieleckiego w powiecie iłżeckim. Pod względem przynależności kościelnej należała do diecezji krakowskiej. Liczba wiernych Parafii Św. Trójcy w Skarżysku Kościelnym wg rocznika Diecezji Radomskiej Wyd. AVE Radom 2007 wynosi 2282 katolików.

http://www.parafia-skarzysko-koscielne.pl

Urząd Gminy Skarżysko Kościelne
Baza firm
Gmina Skarżysko Kościelne, ul. Kościelna 2A, 26-115 Skarżysko Kościelne, pow. skarżyski, woj. świętokrzyskietel.: 41 271 44 66, fax: 41 271 44 81, email: koscielne@skarzysko.com.plNIP: 663-133-84-09
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI